Choroby pszczol sa jednym z glownych czynnikow wpywajacych na kondycje pasiek w Polsce i w calej Europie. Wczesne rozpoznanie objawow i prawidlowa identyfikacja schorzenia sa kluczowe, bo wiele chorob wymaga szybkiej reakcji. Ponizej zebrano opis najczestszych problemow zdrowotnych, z jakimi spotykaja sie polscy pszczelarze.
Wazna informacja: Podejrzenie choroby zakaznej (zgnilca, warrozy z powiklaniami wirusowymi) nalezy zglaszac lekarzowi weterynarii uprawnionemu do leczenia pszczol. Samodzielne stosowanie srodkow weterynaryjnych wymaga przestrzegania przepisow o leczeniu zwierzat.
Warroza (Varroa destructor)
Warroza jest najrozpowszechniejsza choroba pszczol w Polsce i w calym polnocnym polkuli. Wywoluje ja roztocz Varroa destructor — pasozyt zyjacy na pszczolach i w czerwiu krytym. Bez interwencji pszczelarza rodziny pszczele ulegaja stopniowemu os labieniu i po kilku latach gina.
Objawy warrozy
- Widoczne, brunatnoczerwone roztoce na ciele pszczol — szczegolnie na odwloku, miedzy segmentami
- Pszczoly z deformowanymi skrzydlami (DWV — wirus deformacji skrzydel, przeniesieniu przez Varroa)
- Czerw przewertowany lub martwy w komorkach
- Oslabiajaca sie rodzina bez wyraznych innych przyczyn
- Padajace pszczoly z larwami na dennicy ula
Metody kontroli porazy Varroa
Standardowe podejscie w polskich pasiekach obejmuje kilka etapow:
- Pomiar porazy — ocena stopnia zarodzenia roztoczami przez analize osypow na dennicy lub metode alkoholowa. Pozwala ocenic, kiedy konieczna jest interwencja.
- Prazenie kwasem szczawiowym — metoda dozwolona w pasiekach ekologicznych i konwencjonalnych, stosowana glownie jesienia i zima na rodziny bez czerwiu krytego.
- Leczenie w sezonie — srodki weterynaryjne na bazie kwasow organicznych lub amitrazy stosowane wedlug wskazan specjalisty i instrukcji producenta.
- Metody biotechniczne — przerwa w czerwieniu, wycinanie czerwiu trutowego i inne zabiegi ograniczajace namnazanie pasozyta bez srodkow chemicznych.
Zgnilec europejski (EFB)
Zgnilec europejski jest choroba bakteryjna czerwiu otwartego, wywolana glownie przez Melissococcus plutonius. W Polsce pszczelarze spotykaja sie z nim rzadziej niz z warroza, ale w niesprzyjajacych warunkach (stres pokarmowy, zimno) moze szybko sie rozszerzyc.
Objawy zgnilca europejskiego
- Larwy w komorkach otwartych zolte lub brazowoszare, bez naturalnego polozu (wygiety zamiast skupionych w spirali)
- Kwasnawa wonn — wyrazna, ale mniej intensywna niz w zgnilcu amerykanskim
- Niejednolity czerw — zdrowe i chore komorki sa przemieszane
Zgnilec amerykanski (AFB)
Zgnilec amerykanski, wywolany przez Paenibacillus larvae, jest najgrozbniejsza choroba zakazna pszczol objetymi przymusowym leczeniem i zglaszaniem do wladz weterynaryjnych. Przetrwalniki bakterii moga pozostac aktywne w ulu przez dziesiatki lat.
Objawy zgnilca amerykanskiego
- Czerw kryty — pokrywki komor zapadniete, odbarwione, czesto z przekluciami
- Masowa gnijaca larwy — wyciagniete wloczkowe nitki po wlozeniu zapالki do komorki (test niteczkowy)
- Intensywna, klejawo-kleista substancja o zapachu kleju szewskiego
- Nieregularny, rozproszony obraz czerwiu
Podejrzenie zgnilca amerykanskiego nalezy natychmiast zglaszac powiatowemu lekarzowi weterynarii. Jest to choroba z obowiazku zglaszania i zwalczania. Samodzielna likwidacja rodziny bez nadzoru weterynaryjnego jest niedozwolona.
Nosemoza
Nosemoza wywolana jest przez mikrosporidae — Nosema apis lub Nosema ceranae. Pasozytuje w nabłonku jelita sredniego pszczol. W Polsce rozpoznawana szczegolnie po dlugich, wilgotnych zimach.
Objawy nosemozy
- Biegunka pszczol — widoczne bryzgi kalu wokol wylotu ula po zimie
- Pezajace pszczoly niezdolne do lotu, drzcace
- Oslabiajace sie rodziny mimo dostepnosci pokarmu i matki
- Nosema ceranae moze przebiegac bez wyraznej biegunki, co utrudnia rozpoznanie bez analizy mikroskopowej
Pewna diagnoza wymaga badania mikroskopowego pszczol w laboratorium. W Polsce badania takie mozna zlecic w Instytucie Ogrodnictwa — Pszczelnictwo w Pulawie lub w laboratoriach weterynaryjnych.
Kiedy kontaktowac sie z weterynarzem
Lekarz weterynarii powinien byc informowany w przypadku:
- Podejrzenia zgnilca (europejskiego lub amerykanskiego)
- Masowych strat zimowych o niezidentyfikowanej przyczynie
- Planowania stosowania srodkow weterynaryjnych (w tym kwas szczawiowego preparatow gotowych)
- Zakupu pszczol z niepewnego zrodla
